brughagedissen

orde

                 de brughagedissen

start  >  reptielen  >  brughagedissen                                                                                                               tuatara - sphenodontia  

De brughagedissen worden ook wel de tuatara's genoemd.  Ze horen niet tot de familie van de gewone hagedissen ook al lijken ze er sterk op.  Er bestaan nog 2 soorten die sterk op elkaar lijken.  We noemen het primitieve dieren omdat ze nog vrij dichte familie zijn van de dino's.  Hun lichaam is grijsgroen en worden niet langer dan één meter.  Het kan prima leven op koude plaatsen.  Als het toch te koud wordt, trekt het zich terug in hun hol. 

Het gaat niet goed met deze dierenorde.  Ze leven nu nog op ongeveer 32 eilandjes bij Nieuw-Zeeland.  Vooral de mens is de grootste vijand geweest.  Gelukkig worden de dieren nu beschermd.  Maar vroeger waren het vooral de ratten en de varkens, die door de mensen meegebracht werden op de eilanden, die alle eieren van de brughagedissen opaten.  De naam tuatara komt van de mensen die op het eiland zelf leefden.  In hun taal klinkt dit dier zo.  Het betekent 'stekelige rug'.  Wij noemen hem brughagedis omdat hij een grote boog op zijn kop heeft.  Alleen deze hagedissen hebben deze boog. 

 

          

De brughagedis lijkt op een kruising tussen een leguaan en een krokodil.  Hij is korter en steviger gebouwd.  Hun skelet lijkt op dat van een krokodil en zelfs van een vogel.  Net als de hagedissen hebben ze vier gebogen poten, een grote kop en een lange staart.  Over de rug loopt een lange kam vol stekels.  Hun ogen zijn zo gebouwd dat ze overdag en in de nacht goed kunnen zien.  Hij heeft zelfs een derde oog bovenop zijn kop.  Veel reptielen hebben dit ook, maar bij de brughagedis is het heel goed te zien.  Vooral bij jonge dieren merk je het op en is het voorzien van een doorzichtige schub over het oog.  Het dient vooral om licht en donker op te merken of om roofvogels in de lucht op te speuren.  Hij kan enkel de bewegingen zien, maar geen roofvogels herkennen.  Echte tanden hebben ze niet, maar eerder wat uitstekels die steeds weer opnieuw worden vervangen zoals bij slangen en krokodillen. 

De dieren zijn sterk bedreigd, maar worden de laatste jaren veel geholpen en op nieuwe kleine eilandjes uitgezet om verder te kweken.  Zo werden er zelfs eerst op enkele eilandjes alle ratten gedood om er zeker van te zijn dat geen enkele rat nog de eieren van de brughagedis zou stelen en opeten.  De eilandjes zijn rotsachtig en hebben vele plaatsen waar het lekker koel is.  Ook de wind zorgt voor een flinke verkoeling.  Weinig reptielen kunnen tegen deze koude temperaturen.

soorten brughagedissen :

                                                                                                            2 soorten brughagedissen

 

           

Na 10 tot 20 jaar zijn de dieren volwassen.  Pas dan kunnen ze zich beginnen voortplanten.  Dat duurt dan nog eens 3 jaar.  Dus kunnen ze pas jongen krijgen om de drie tot vier jaar.  Zoals bij vele dieren vechten de mannetjes om een vrouwtje.  Ze zuigen zich vol lucht om zich groter te tonen en zetten hun rugkam op.  Hun kleur wordt nu veel donkerder.  Met de bek bijten de mannetjes elkaar en soms verliest het hierbij zijn staart.  Die kan wel terug aangroeien.  Het gevecht om een vrouwtje is hevig.  Er zijn te weinig vrouwtjes voor zo vele mannetjes.  Als het vrouwtje niet terug in haar hol kruipt, is dat een teken dat ze het mannetje wel ziet zitten en ermee wil paren.  Hij loopt dan in kringetjes rond het vrouwtje en voert een mooi dansje op.  Eens de eieren uitgekomen zijn, dan kijkt de moeder er niet meer naar om.  De jongen moeten nu alleen verder.  Brughagedissen kunnen vrij oud worden.  Er zijn dieren gekend die tot 111 jaar oud zijn geworden.

In de nacht gaan ze jagen en overdag liggen ze te luieren voor hun hol.  Vaak in een hol dat ze met hun voorpoten zelf hebben uitgegraven.  Ook nesten van vogels worden gebruikt.  De holen in de rotsen die door de stormvogel wordt bewoond, wordt door de brughagedis gebruikt als schuilplaats.  De eieren of jonge vogels worden eerst opgegeten om dan zelf zijn nest in te maken.  Het zijn dieren die graag alleen leven.  Als je ze zou vangen en aanraken bijt hij flink van zich af.  Hij zal je niet vlug loslaten en stevig doorbijten.  Hierbij durven ze zelfs blaffen als een hond of kwaken als een eend. 

 

    

De jonge dieren eten vooral insecten, wormen, slakken, eieren en hagedissen.  De volwassen dieren lusten zelfs wel eens een van hun jongen.  Echt jagen doen ze niet.  Ze wachten graag rustig af voor hun hol tot er een prooi passeert.  Oudere dieren verliezen hun tanden als ze volledig zijn afgesleten.  Vanaf dan eten ze alleen nog wormen en zachtere prooien. 

Vijanden hebben vele dieren op de eilanden niet meer, omdat de mensen alle ratten en varkens hebben gedood.  Zo kunnen de brughagedissen rustig verder leven.  Maar in Nieuw-Zeeland zelf is het natuurlijk moeilijker.  Daar zijn fretten, katten en honden de grootste vijanden. 

foto's : keresh, public, michael hamilton, rich childs, philipC, tim vickers

wil je de klasse van de reptielen met alle families en soorten eens op een rijtje zien             klik dan hier